* ( « وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ » ) * . بيشتر مفسرين گفته‌اند : « استثناء در آيه ، منقطع است و معنايش » لكن من يشاء ان يتخذ الى ربه سبيلا « مىباشد ، يعنى بگو من مزد نمىخواهم و ليكن اگر كسى بخواهد در راه خدا به فقيرى صدقه دهد بدهد » . ولى اين تفسير صحيح نيست ، چون نه در لفظ آيه دليلى بر آن وجود دارد و نه در سياق آن . بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : « استثناء متصل است ، ولى مضافى در كلام حذف شده و تقدير كلام : » الا فعل من شاء ان يتخذ الى ربه سبيلا « است ، يعنى من مزدى در برابر رسالتم نمىخواهم ، مگر عمل كسى كه بخواهد به وسيله ايمان و اطاعت به آنچه من بدان دعوت مىكنم راهى به سوى پروردگار خود باز كند » . ولى اين نيز صحيح نيست ، براى اينكه بنا بر اين تفسير ، معنا همان مىشود كه ما گفتيم ( البته ) با اين تفاوت كه در اين تفسير تقديرى به كار گرفته شده و تقدير هم كه بر خلاف اصل است ، و گرنه ، ما هم گفتيم كه : اين آيه مىخواهد خيال مردم را از جهت بدهكارى مزد راحت نموده به كلى طمع ايشان را قطع كند و مزد رسالت را منحصر در پذيرفتن دعوت سازد . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : اين استثناء ، متصل است ولى مضافى در تقدير است و تقدير آيه : « لا اسئلكم عليه من اجر الا اجر من شاء . . . » است ، يعنى من مزدى نمىخواهم مگر مزدى كه در اثر ايمان آوردن كسى عايدم مىشود ، چون « الدال على الخير كفاعله » « 3 » ، ولى اگر اين حرف صحيح باشد مقتضايش اين است كه بفرمايد : « الا من اتخذ الى ربه سبيلا » و ديگر احتياج به كلمه « شاء » نداشت چون اجرى كه عايد رسول خدا ( ص ) مىشود از ايمان و عمل مردم مىشود ، نه از مشيت و خواستن آنان . * ( « وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِه وَكَفى بِه بِذُنُوبِ عِبادِه خَبِيراً » ) * بعد از آنكه اين معنا را مسجل و قطعى كرد كه رسول خدا ( ص ) هيچ مسئوليتى در امر مردم ندارد ، و هيچ وظيفه اى جز تبليغ رسالت به عهده او نيست و بايد به آنها برساند كه در دعوتش هيچ مزدى هم منظور ندارد و مردم در كار خود در كمال اختيارند ، اگر خواستند ايمان بياورند و اگر خواستند كفر بورزند . اينك در اين جمله آن بيان را تتميم

--> ( 1 ) تفسير لاهيجى ، ج 3 ، ص 347 . ( 2 ) منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 411 . ( 3 ) هر كس كسى را به سوى خيرى دلالت كند مزد عامل آن خير را دارد .